Language Death
By David Crystal
I’m a language fan. I speak a few to relatively high levels.
If you factor in that I’m not a native, you could call my French near fluent and my Esperanto advanced. My Italian, though rusty, is not so bad that I can’t pick up a magazine and read it. My understanding of Spanish, relatively untried and certainly untaught, is passive enough that I used documentation from the Comisión Económica para América Latina y el Caribe in my MSc dissertation, and I successfully translated an excerpt from a novel to Radio the other day.
I have knowledge of other languages that is functional for tourism reasons but not for conversation. I’m thinking of German and Swedish here, both of which I have used to limited degrees on my travels, and the grammars of which I have read.
You can factor in the historical aspect of language too. I’m very well versed on the history of English and its progression over last 1500 years, and was just this morning reading a grammar of Old and Middle English.
I’ve also read a few books on linguistics over the years, including breakdowns of a couple hundred diverse languages from all over the world. I’ll be doing it again soon after purchasing Nicholas Ostler’s Empires Of The Word, nearly 700 pages dedicated to language from the first moment that they were written down.
Add all these factors together and you’ll likely reach a seemingly obvious conclusion:
Polyglot + student of languages of time past + reader of hefty tomes on languages that he’ll never encounter = a man who I would expect to find in the front lines of the battle to stymie the plague that sees one of the world’s 6000+ languages die out every fortnight.
You’d be wrong.
I don’t like unnecessary waste, of course, such as shooting a bear just because it happens to be standing in range of some canned-hunting afficionado hick. I’d much prefer see the bear go off to gorge itself on salmon and honey, rather than be wiped out in a second to satiate the momentary urges of some uncouth yokel.
But wholesale destruction doesn’t actively concern me. I think it’s the realisation that 98% of all species that ever lived have already gone the way of the dodo. Yes, it would be nice to see a mammoth somewhere but, realistically, how does any of us suffer for the fact that they’re now only to be found on cave walls, in books, and on the small screen?
I feel the same about languages. So what if some languages cease to exist? Sumerian, Assyrian, hundreds of languages are now a thing of the past. How do the people that occupy those corners of the globe suffer from the fact that they have other mother tongues to those of their antecedents? They don’t, is the short answer.
My position is pretty sensible, I like to think. Good for people who want to keep their own language alive. If they wish to do it, let them be their own sovereigns.
If reality is a little different, then let it be so. If it were Cornish’s fate to die out with Dolly Pentreath, then it should have been left to pass unhindered. If people didn’t want it to die out, they should have gone to the trouble of keeping it alive naturally by using it themselves.
It’s the same for me with many other languages. Circumstances dictate that Language X is in decline for whatever reason. Maybe there has been intermarriage between two tribes and the dominant’s language takes primacy. Perhaps another tongue is lingua franca in a world that ceases to be as isolated as it was before, where people from diverse backgrounds live and trade communally.
The point is that the phasing-out of unneeded languages is entirely natural, and the responsibility for their continual existence lies with some native speakers of it. If they choose to live in a multicultural or polylinguistic environment, then I would expect to see them using a different language to service their needs of intercommunication.
So, I’m not unduly concerned. The extinction of that which is not of use is perfectly normal.
There’s no demand for gramaphones now, so they cease to be, replaced by something else, even though they were a part of our culture. Other cultural affairs such as genital mutiliation of infants (and I include males when I say since it irks me when we only target our disdain at the practice at far-away countries whilst allowing a proportion of our own children to undergo a similar ritual) I hope to see die out, and won’t cry when it becomes consigned to history’s dustbin, remembered as a shameful act, whether carried out by spite or allegiance to some superstition of long ago.
A language, a tool for communication, will also go when it is replaced by something more appropriate. Where’s the tragedy in that? If the people to whom it is native cared for it so much, they would continue to use it. If they deem something else more appropriate to their needs, who are we to try coercing them in to using their less-favoured language? If you personally care so much, get off your backside and record samples, jot down a grammar, whatever. But don’t tell others to do it.
I don’t miss 90+% of the 98% of species that are now extinct. We don’t suffer measurably through their absence. Likewise, I don’t see that the bulk of us should overly mourn that a language that we’ll never see, hear, or necessarily know of ceased to exist during the three or four days it took me to read this book, which, probably because of my position now, I really couldn’t get into.
Crystal is, at least, reasonable enough to acknowledge that the fate of one’s language is of secondary importance to someone who is destitute and scrounging for the next meal. I’ll give him credit for that, but the rest of the book was a scholarly work on something that holds no importance to me. It would be like me reading a book about the decline of some insect family somewhere: I don’t care enough to allow myself to be educated by the content, and that, ultimately, is a reason why I didn’t get anything out of reading this book.
Tags: David Crystal
September 7th, 2008 at 2:20 pm
I like Crystal’s writing myself, I truly do. But having read a fair bit of Crystal, I find that much of what he’s written recently is a rehash of earlier works. “How language works” by Crystal for example, is the “Cambridge Encylopedia of Language” rewritten for a different audience. I learnt little new from “How Language Works”.
That’s why I tend to avoid his more recent stuff. But he does a very occasional but interesting blog. http://david-crystal.blogspot.com/
September 9th, 2008 at 10:22 pm
Which is a brilliant piece of work
It can’t be often that one reads an encyclopedia, but I read that badboy cover to cover a few years back.
I enjoy Crystal’s work. I haven’t read a great deal of it, but those books that I have are good. (The Stories Of English and the aforementioned Encyclopedia.)
I’ve just read another one and, funnily enough, only came online to post a blog entry about that one too
September 10th, 2008 at 8:33 pm
Oh, I love the Encyclopedia. It’s what got me into languages and linguistics in the first place, and I told him so when I met him. http://saiminu.blogspot.com/2007/03/meeting-david-crystal.html
I do like his works, but after you’ve read enough of them, you’ll find them a little repetitive.
September 14th, 2008 at 6:34 pm
Ha! Excellent stuff
Sorry about your comment not appearing so quickly. My jabroni site still doesn’t recognise you as someone who’s already been approved for commenting, and so sends you to the spam bin, where only vigilant busy-bodying by The Radio can save you.
Stupid thing
September 14th, 2008 at 10:19 pm
How dare you imply I’m a busybody
September 16th, 2008 at 10:40 pm
Saluton,
mi provos diveni kion vi neglektis, por nun neglekti la malaperon de lingvoj. Mi pensas ke vian sintenon akompanas tio, ke vi lernis nur hindoeŭropajn lingvojn.
Mi pensas ke vi konsideras lingvon nur komunikilo, tiel ke al la homoj povas taŭgi *ajna* lingvo (mi ne scias, kiel peti sukcese, ke vi vidu preter vian hindoeŭropan horizonton) por kontentigi siajn komunikajn bezonojn.
Mi konstatas ĉiutage grandajn problemojn de la hindoeŭropaj lingvoj. Tiujn problemojn ricevas denaske la homojn, kiuj aliras nur hindoeŭropajn pensojn. Mi konsideras ke lingvon lernas infano ne nur por komuniki, sed ankaŭ por plene ordigi sian perceptadon de la mondo. Per lingvo, infano, kaj plu adolto, nekonscie organizas sian sensadon (lumo al okuloj, sono al oreloj, takto, gusto, …) *laŭ la lingvaj elementoj* ricevataj de la ĉirkaŭantaj parolantoj.
Lingve, ĉiu popolo klasifis la mondon diverse. En la lingvo ni uzas *vortojn*: disajn elementojn, por sĥeme priskribi tiun unuon (nian imagatan mondon), kun kiu ni konstante rilatas. Ni uzas vortojn por tago kaj nokto, klare disajn elementojn, dum ni scias ke ne ekzistas ajna klara diso inter ambaŭ. Ni uzas frazojn kiajn “mia amiko kuras”, dum ni *nur iel perceptas*, kvazaŭ tiu amiko kuras. Ni uzas tempajn formojn, pasinton, estonton, prezencon… por distingi tion memoritan, de tio prognozita.
La formorto de ilngvoj ne okazas laŭ saĝa elekto forĵeti tiun sĥemon pruvitan nekongrua al spertoj. La formorto de lingvo okazas pro ekonomiaj povoj, pro elstare evoluigita interhoma ataka sistemo (ĉu armeo, ĉu armiloj, ĉu incita propagando, …),. Mi povus longe aldoni.
Nur sciencistoj revizias konstante sian lingvaĵojn, elpensas novajn terminojn, kaj plej ofte ili devas sukcesi forgesi kutimajn terminojn de niaj karaj popolaj lingvoj. Fizikisto (krom se mallerta) neniel povas kompreni tempon disan de spaco, ne povas kompreni ajnan objekton statika (ne ŝanĝanta laŭ tempo). Niaj vortoj donas disajn etikedojn al elementoj kiuj malsimilas nur grade (ĉu du objektoj kunas aŭ ne?).
Mi esperas ke artikoloj de Benjamin Lee Whorf aŭ de Alfred Korzybski helpos al vi kompreni lingvon iom pli grave, ol komunikilo de ideoj. Vere, mi tre dankas la laboron de tiuj, kiuj klopodas mergiĝi en alian lingvon, tiom alian lingvon, ke ili lernas vidpunktojn antaŭe neglektatajn - kaj de tio devas veni konkludo pri malkontento en la regataj lingvoj. Mian lingvon mi ne elektis, kaj en ĝi mi rimarkas gravajn problemojn, kiujn mi ne solvos, krom per analizo de plej multo da diversaj lingvoj, diversaj mondoklasifoj.
September 16th, 2008 at 10:59 pm
Mi forgesis ataki ankaŭ vian konsideron pri formorto de vivaĵoj.
Mi imagas la vivaĵojn kiel tute elstaran fizikan kompleksan organizon, kiu plu aktivas pro ekvilibro tiustata. Iom laŭ la lerneja rakonto de tio, ke herbo vivas pro teraj vivrestaĵoj, kiuj venas de hundo, kiu manĝas kuniklojn, kiuj manĝas herbon, ….
Ĉar min zorgas ĉefe la homa vivo, kalkulu en ĉio tia nian nutradon (kiu postulas konkretan organizon de la vivrestaĵoj glutitaj). Ni bezonas akvon puran, sed ne nur H2O. Same pri oksigeno, pri la bakterioj de nia intestaro, … Kalkulu ankaŭ la multaj bakterioj kaj virusoj vivantaj, kiuj povas malsanigi nin (malekvilibrigi plenan kompleksan ĉelaron ĝis morto). Ni dependas je malmulta disvastiĝo de tiuj vivaĵoj malhelpantaj nin. Aliaj vivaĵoj helpas pri tio, ke ne pli multas sanaj problemoj.
Mi komprenas tiun vivan sistemon *tiom kompleksa*, ke min ne surprizigus tio, ke ni (homoj) iam atingos nereŝangeblajn plenmortigajn kondiĉojn, almenaŭ en nia planedo. Eble alio vivos, sed ne homoj. Ja homoj manipulas tiom la ĉirkaŭon, ke ni ne nutras nin same kiel antaŭe, aŭ spiras same kiel antaŭe. Higieno multe helpis al bonfarto de homoj, sed ŝajne tio ne sufiĉos.
Kial vi konsideras formorton de vivaĵoj tiom malgrava? Eble vin ne zorgos ankaŭ la formorto de la homaro.
September 17th, 2008 at 9:03 am
The extinction of mammoths is of no concern for today’s elephants.
But it was for yesterday’s mammoths.
Being a mammoth was part of their identitity. It has not been replaced by being an elephant. They just died out.
When a language is gone, it is not like a tool being replaced by another tool, probably even better suited for the task it had been designed for.
Language death is, in most cases, language murder. People do not just choose another language because they now prefer a new version to a previous one - they are coerced, by actions of other people, into doing this.
I am happy to use English, French, Esperanto, or whatever it is, alongside my native Hungarian as long as it is not a matter of coercion.
September 17th, 2008 at 10:03 am
Mi pensas, ke la ideo, ke lingvo estas nur komunikilo, apartenas al homoj, kiuj volas trudi sian lingvon al ĉiuj: finfine ĝi estas nur komunikilo kaj estas negrave ĉu ni interparolas en la angla aŭ en la araba.
Ke estas tre grave ĉu ni interparolas en la angla aŭ en la araba ŝajnas al mi tiel evidenta afero, ke oni ne devas klarigi ĝin plie.
Mi volas diri, ke, se la verkinto de la recenzo, estus tamil-lingvano, liaj vidpunktoj estus tute aliaj.
Amike
Renato
September 17th, 2008 at 2:45 pm
It is really regrettable that so many people think of language as simply a communications tool; it is obviously so much more. It’s the carrier of culture, a part of a peoples’ identity. And I agree with some of the other commenters here, coercion is THE factor that leads to language extinction. No one gives up a part of their identity willingly.
Anglalingvanoj ofte ne vidas la problemon, ĉar la problemo vere ne tuŝas nin!
September 17th, 2008 at 3:20 pm
Oni ne povas kompari mortojn de lingvoj kun mortoj de specioj. En la afero “lingvo”, nenio (au chio) estas natura. Same (mal)nature estas lasi lingvon morti, aktive mortigi ghin, kaj provi revivigi ghin au plu teni ghin viva. Ankau neagado estas ago. Cetere, mi ne komprenas, kial oni debatas tie chi kaj ne rekte kun David Crystall.
September 17th, 2008 at 5:20 pm
Mi miras kiom da homoj sxajne tute miskomprenis cxi tiun blogajxon
Neniu diris, ke cxiu parolu la saman lingvon…
Lingvoj ofte evoluas nature, kaj tio estas bona afero. Ni ne rajtas diri al iu popolo, “Vi devas cxiam uzi cxi tiun lingvon kiun uzis viaj praavoj, por ke gxi ne malaperu”. Kelkfoje lingvo ne plu tauxgas, kaj tiam popoloj elektos alian. Kompreneble, tiu ne okazas rapide, homoj ne vekigxas iun tagon kaj decidas “ho, hodiaux mi sxangxos mian gepatran lingvon”, sed dum jarcentoj pasas, popoloj nature elektas tiujn lingvojn kiuj plej kongruas kun siaj bezonoj.
Kompreneble ne estas bone kiam registraro klopodas mortigi lingvon, diras al homoj ke ili ne plu rajtas paroli gxin kaj devas lerni alian. Sed pri tio, laux mia kompreno, Tim ne parolis. Laux mi la blogajxo temis pri tiuj lingvoj, por kiuj ekzistas jam malmultaj nuntempaj parolantoj. Se la popolo al kiu tia lingvo apartenas volas dauxre paroli gxin, bone; oni dauxrigu. Sed se ili mem elektas uzi pli bone konatan lingvon, pro iaj kialoj, kaj tiel la unua lingvo formortos, kial tiu gravu al ni? Ne estas nia afero. Cxiu rajtas mem decidi, kion lingvon paroli, kaj laux mi la ekzemplo kiun uzis Tim (pri la iama lingvo el Cornwall, Anglio) estas bonega ekzemplo. Cxar neniuj angloj diris al la homoj en Cornwall, “Vi devas paroli la anglan”. Certe, parolado de la angla plifaciligas la publikan vivon en Anglio. Sed la popolo estis libera dauxre paroli sian propran lingvon en la persona vivo, kaj ili sxajne elektis ne plu fari tion. Gepatroj elektis ne paroli la lingvon al infanoj, kaj pro tio la lingvo formortis. Se tiom gravis al la popolo ke la lingvo ne mortu, la respondeco estas ilia, ne la nia, por dauxrigi gxin.
Rilate al la komentoj pri bestoj, mi ecx ne scias kiel respondi! Mi kredas ke eble ne cxiuj bone komprenis la frazojn pri ursoj, cxar la lingvo estas iom komplika tie. Sed Tim ja diris, ke ne estas bona afero kiam oni nenecese mortigas vivajxojn, do ne tiom ekscitigxu!
September 17th, 2008 at 6:14 pm
Dankon Radio.
Tempon mi ne havas taŭge respondi, ĉar mi baldaŭ foriros kaj ne revenos ĝis post la laboro morgaŭ vespere, sed mi nun prenos du minutojn rezumi.
Unue, mi ne parolas pri ĉiuj lingvoj. Radio tre bone donis mian pozicion: La lingvoj apartenas al la parolantoj mem. Se la parolantaro estas tiel malgranda, ke ekzistas risko ke ĝi malaperu, tio estos, ĉar la parolantoj mem decidis, ke ĝi mortos, ĉar ili jam parolas iun alian.
Laŭ mia opinio, ne ĝustas, ke aliaj homoj devigu ilin paroli la malaperontan se tio estas kontraŭ ilia volo.
Do, mi vere devas foriri, sed mi volas antaŭe klarigi unu aferon, kaj temas pri la ŝajna malkonfuzo pri mia sinteno pri mortigo de bestoj. Mi opinias, ke legantoj ne komprenis mian frazon:
Esperante, tio estas:
Do tuj videblas, ke mia sinteno pri bestoj kaj homa traktado de ili NE estas tia, kia respondintoj ĉi tie sugestas. Radio mem povus konfirmi, ke mi kutime preferas preni duonhoron por ĝentile kapti araneojn kaj liberi ilin eksteren, ol preni nur sekundon por mortigi ilin per piedo
September 17th, 2008 at 9:35 pm
Mi tute ne vidas, ke iu akuzis Tim voli nur unu lingvon. Do mi ne komprenas, kial vi bezonas defendon kontraŭ tio.
Mi kontraŭas tion, ke vi ne bedaŭras formorton de iuj lingvoj: tiuj, kiujn la homoj “vole” ĉesis uzi.
Mi konas kazojn, kie la gepatroj ĉesis instrui sian lingvon (okcitanan) al gefiloj, kaj instruis nur la bezonatan por ŝtato/laboro/ktp. (francan), por tio ke ili deziris laboran sukceson al tiuj gefiloj. Certe tio rezultas de forta propagando de la ŝtato malfavore al nefrancaj lingvoj, kvankam ne rekte malpermeso.
Pro tio ke ni vivas en socio, kaj ni devas rilati kun kelkaj ŝtataj servoj (impostoj, sano, …) okazas ke iu lingvo *pli bezonas* ol alia. La utilon de la lingvo ne decidas iu sovaĝa konkurado, kie “la plej taŭga por la homaro” lingvo elvivas. Jam de longe ĉe ni ne funkcias sovaĝaj reguloj pri homara bonfarto, sed socian rangon determinas trompoj, ŝteloj, fanatikaĵoj, kaj malico ĝenerale. Laŭ samaj reguloj rezultiĝas la plej riĉaj homoj, la plej riĉaj ŝtatoj, kaj la plej timataj. Ĉu vi jam imagas, kiel juste lingvoj foraperas? Ĉu vi jam komprenas, kio determinas “tiun volon”, kiun vi ŝajne imagas tre libera kaj saĝa?
Vidu, sufiĉe da homoj imagas, ke infano pli facile lernos, se li ne devas zorgi lerni plurajn lingvojn. Gepatroj deziras instrui tiun plej utilan en la vivo.
Pri adolta lernado de lingvoj, okazas simile: multaj klopodas uzi nur tiujn plej profitdonajn (laŭ vivonepraĵoj - mone, labore, socirange, …)
Aldone, por paroli lingvon, necesas almenaŭ paro da homoj - tio ankoraŭ pli forigas tiun trajton de la uzelektado, kiun vi taksas “libera”.
Mi pensas ke vi tute imagas signifan kvanton da kazoj, kie parolantoj ĉesas uzi lingvon sen ajna bedaŭrinda influo. Mi ĝis nun ne renkontis eĉ unu tian kazon, dum mi konas multajn bedaŭrajn. Mi memoras kazon, kiam mi parolis al malpermesemulo de aborto: tiu imagis, ke la plej multo da abortoj okazas de diboĉemaj knabinoj senzorgaj, kiuj preferis aborti ol klopodi ne gravediĝi. Li neglektis tion, kion mi taksis pli multa: embriaj malsanoj, patrinaj riskoj, k.s., kaj ankaŭ ĝeneralan evitemon aborti. Klaras, kial li elektis pozicion kontraŭabortan - li decidis laŭ kazoj tute deviaj de konstateblaj kazoj.
Laŭ alia analogio, mi imagas ke vi apogas neregulatan kapitalismon. Eĉ se mi eraras, ĉu vi ne sentas analogion?
Pri bestoj, mi kontraŭis ne tion pri ursoj, sed tion ĉi: “I don’t miss 90+% of the 98% of species that are now extinct. We don’t suffer measurably through their absence.”
September 17th, 2008 at 10:18 pm
Vidu lingvan ludon. Mi provos vortigi esperante vian anglan frazon “I don’t miss 90+% of the 98% of species that are now extinct. We don’t suffer measurably through their absence.” de tiuj ĉi manieroj:
- Mi ne bedaŭras ke mortis 90+% de la 98% foraperintaj specioj. Ni apenaŭ suferas pro ilia manko.
- Mi ne rimarkas, ke mortis 90+% de la 98% foraperintaj specioj, ĉar mi ne povis sperti aŭ esplori ilin, kaj ne konas detalojn de ilia influo al la planeda viva sistemo. Ni ne povas mezuri, kiom ni suferas pro tio ke ili mankas, ĉar ili jam mankas, kaj ilin ne eblas rehavi por kompari.
Kiu traduko pli similas al tiu, kiun vi skribis?
September 17th, 2008 at 11:22 pm
Eble estis la frazo, “Mi pensas, ke la ideo, ke lingvo estas nur komunikilo, apartenas al homoj, kiuj volas trudi sian lingvon al ĉiuj”, sed ni ne disputu tion…
Nun mi ne parolas en la nomo de Tim, nur el persona vidpunkto.
Laux vi eble estas tiel. Laux mi, la gepatroj havis la okazon decidi kio pli gravas - mono aux kulturo - kaj ili elektis la modernan lingvon kiu promesas laboran sukceson anstataux la malnovan lingvon kiu kunportas nur tradicion. Ecx se la elekto ne placxas al vi, tamen estis elekto kaj ni ne rajtas kritiki.
Dependas. Kelkaj lingvoj faciligas la esprimon de iuj ideoj pli bone ol aliaj lingvoj. Ekzemple, en socio kiu parolas lingvon sen vortoj por nombroj pli grandaj ol kvar, ne eblas esprimi multajn gravajn ideojn; lingvoj kun vorto por kvin certe estas pli tauxgaj por la homaro. Aux cxar sxajne placxas al vi analogioj, pripensu la ciferojn de la romianoj. Tiu sistemo de ciferoj ne estis bona, gxi ne tauxgis por komplika matematiko kaj pro tio, la romianoj estas preskaux la sola praa popolo kiu atingis nenion rilate al matematiko. La araboj havis pli tauxgajn ciferojn, kaj nuntempe pli da homoj uzas version de la araba metodo ol de la romiana. Laux mi estas bone tiel. cxu laux vi la italoj dauxre kalkulu per romianaj ciferoj?!
Jen ekzemplo por vi! Mia familo estas irlandanoj kiuj ne plu uzas la irlandan lingvon. Ne temas pri malpermeso de la registaro; la irlandan oni ja instruas en la lernejoj. Ne temis pri laboro, cxar miaj geparencoj cxefe estis kamparanoj kiuj ne bezonis komuniki kun homoj ekster sia propra regiono. Tamen generacio post generacio parolis la lingvon malpli, kaj al mi mem miaj geavoj instruis nur kelkajn vortojn. Cxu pro tiu libera elekto oni perdis la tutan historion kaj kulturon de Irlando? Ne, certe ne.
Laux la politika kompaso mi estas preskaux komunisto, sed kiel mi jam diris, mi ne respondas por Tim. Tamen mi ne komprenas kiel vi intencis ke tiu komento helpu al la diskuto.
Al mi sxajnas nekredeble ke iu povas kontrauxi tiun frazon. Do, klarigu al ni: se mamutoj ankoraux ekzistus, kiamaniere via vivo estus pli bona? Kiom vi suferas pro mankoj de mamutoj?!
September 17th, 2008 at 11:48 pm
Pri mamutoj, mi ĝuste volas klarigi, ke *ni ne scias*, kiom ni suferas pro manko de mamutoj. Ŝajne vi anstataŭigas tion per “ni *ne* suferas pro manko de mamutoj”. Laŭ mi ambaŭ frazoj tre malsimilas.
Mi nun imagas pri tio ne sciata, sed mi povus pensi ke mamutoj helpus al homoj vivi en pli nordaj regionoj, per varmaj feloj, abunda manĝaĵo kaj fortaj dombestoj. Ĉu vi vidis iam baratanon uzi elefanton por laboro?
Vi plu komparas la elektadon pri lingvoj kun elektado pri sciencaĵoj (ciferoj, sonregistra teĥnologio, …). Mi pensas ke mi sufiĉe klarigis, ke en selektado de lingvo *ne influas la science decidita por homaro profito*, sed monpovaj interesoj en kapitalisma mondo, regata pli per trompoj ol per profito por homaro. Do al mi viaj komparoj inter lingva elektado farita de kamparanoj klopodantaj vivi, kaj science kontrolata evoluo, neniom utilas.
Lingvoj malsimilaj evoluis de similgrade disaj homgrupoj. Tiuj homgrupoj evoluigis, de unuaj balbutoj, plenan sistemon de simboloj por organizi siajn mondospertojn, ĝis atingi la nunon, konsiderinte ke tiuj homgrupoj ne havas grave diversajn nervosistemajn evoluojn. Ĉu vi ne povas aprezi, kian valoron havas por la homaro *plena simbola sistemo evoluigita de homoj, dise de aliaj homaj simbolaj sistemoj*? Ĉiujn elementojn kaj iliajn rilatojn, laŭ kiuj vi klasifas ĉiujn viajn mondajn spertojn, determinas viaj lernitaj *denaske* lingvoj, kun iom da influo de viaj lernitaj *poste* lingvoj. Same kiel pri mamutoj, vi tute ne povas pensi laŭ sĥemo de denaska alilingvano. Kaj bonvolu ne pensi nur pri malsimileco inter la angla kaj la germana, la angla kaj la franca, aŭ ajna alia hindoeŭropa lingvo - hindoeŭropanoj evoluigis sufiĉe simile siajn mondoklasifojn. Klopodu imagi plene fremdan mondorganizan sistemon. Eble iom da libroj pri indianaj aŭ afrikaj lingvoj povas helpi.
Ĉu vi pensas ke homoj parolantaj diversajn lingvojn, organizas siajn pensojn *same*, sed per aliformaj ekvivalentaj vortoj? Nur sub tiuj malkonstateblaj kondiĉoj mi povas kompreni viajn argumentojn.
September 17th, 2008 at 11:59 pm
Radio diris: “Kelkaj lingvoj faciligas la esprimon de iuj ideoj pli bone ol aliaj lingvoj.”
Laŭ mi, tio evidentigas ke Radio imagas ideojn *ne dependajn de denaskaj lingvoj de la pensanto*, kiujn ĉiu esprimas en siaj lingvoj.
Mi neniom konsentas kun tio; male, mi imagas ideojn *ĉiam dependantajn de la denaskaj lingvoj de la parolanto*, kaj kiujn la parolanto povas aliformigi diverslingven, en la plej bonaj kazoj, nur per nuancoperdo. En la plej malbonaj kazoj, per miskomprenigo ne tuj rimarkita.
September 18th, 2008 at 12:01 am
Lluís: mi ne plu respondas cxar mi ne kredas ke indas, kaj mi emas kolerigxi kiam homoj parolas al mi kvazaux mi estas stultulino.
September 18th, 2008 at 12:10 am
Pardonu trian skribaĵon - mi ĵus rimarkis, ke Radio uzis pri mamutoj la demandon “Kiel *via* vivo estus pli bona? (sen mamutoj).
Pro tio ke mi suferas la maleblon uzi mian *volatan* lingvon pro manko da samvolaj parolantoj ĉirkaŭ mi, mi sufiĉe spertas “Kiel *mia* vivo estus pli bona” pri formortantaj lingvoj, ne pri mamutoj. Aldone, pri mamutoj, mi facile povas imagi iujn sanigajn rimedojn, venantajn de mamuta origino, kiujn iam iu malkovrus, kaj distribuus tutmonden por helpi la homaro superi problemojn. Eble ili donus tian laborforton, ke ni povus ŝpari iagrade poluton, ĝenantan miajn ĉelojn.
Tamen, pli grave, ni parolas pri opinio rilate al formorto de lingvoj, kiun vi ne spertis, nek ĝenata nek komprenanta tion perditan. Kaj dum mi parolas pri profito por *la homaro*, ŝajne vi atendas pli rektan profiton *por vi*.
Mi tre sentas, ke tio profita por la homaro, ĝenerale tion povas profiti ankaŭ mi.
September 18th, 2008 at 9:32 am
Radio diris:
“la gepatroj havis la okazon decidi kio pli gravas - mono aux kulturo - kaj ili elektis la modernan lingvon kiu promesas laboran sukceson anstataux la malnovan lingvon kiu kunportas nur tradicion. Ecx se la elekto ne placxas al vi, tamen estis elekto kaj ni ne rajtas kritiki.”
Sed ni rajtas - eble ecx devas - kritiki la sociajn cirkonstancojn kiuj trudas al la gepatroj tian elekton. Mi supozas ke (preskaux-)komunistoj emas batali kontraux sociaj trudoj.
Aliflanke, mi supozas ke ankaux en liber(al)a kapitalismo estas loko por (kuragxigo de) multlingveco. Multlingva priservado de klientoj povas plivastigi onian merkaton, ekzemple. Cxe eurolang.net foje oni povas legi pri tia interdependo inter uzado de minoritata lingvo kaj servoj/komerco.
Cxe la subaj ligoj mi trovis kelkajn plipensigajn ideerojn pri la faktoroj kiuj povas roli en la (re)vigligo de minoritataj lingvoj, cxi-kaze la kimra:
http://www.suite101.com/article.cfm/welsh_language/107057
http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2007/10/25/welsh-revival-may-be-reaction-to-globalisation-91466-20004034/
amike
István Ertl
estrarano de Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj
September 18th, 2008 at 12:53 pm
Pro cxi tiaj diskutoj mi kelkfoje deziras ke mi neniam lernis Esperanton. Anstataux pasigi mian libertempon per kreado de flugfolioj por komencantoj, eble mi elsendos tradukojn de cxi tiu konversacio kun la komento: “Cxu vi volas paroli al tiaj homoj? Ne? Do ne plu malsxparu vian tempon per lernado de Esperanto, forgesu gxin kaj lernu pli utilan lingvon!”
This kind of discussion makes me wish that I’d never learnt Esperanto. Instead of spending my spare time creating leaflets for beginners, perhaps I’ll just send out translations of this conversation with the comment: “Do you want to speak to people like this? No? Then stop wasting your time on Esperanto and go learn a proper language”.
September 18th, 2008 at 1:15 pm
Radio, mi bedaŭras ke vi ĉagreniĝis - mi tute ne intencis okazigi tion. Mi provis kompreni logikon malantaŭ viaj opinioj, kaj per tio mi klopodis diveni malsimilon inter kelkajn niaj supozaĵoj. Se mi maltrafis mian imagon pri viaj, bonvolu evidentigi tion. Mi pensas ke la diskuto rezultis sufiĉe fruktodona.
Pri via lasta mesaĝo pri esperanto-reklamado, mi vidas neniun rilaton inter tiuj ĉi diskutoj kaj esperanto, krom tio ke mi uzas tiun ĉi lingvon por skribi ĉi tien. Esperantistojn vi trovos subtenantajn multajn diversajn opiniojn; vi mem konas esperantistojn, subtenantajn viajn opiniojn. Ĉi tie reagis, normale, tiuj kiuj vidis gravan malkongruon inter la artikolo kaj siaj opinioj, vidante fremdan fonton de diskuteblaj malkongruaj opinioj. Kelkaj eĉ dediĉas parton de sia vivo elsavi fremdajn lingvojn; imagu, kiom gravas al tia, viaj opinioj.
Plej amike,
Lluís.
September 18th, 2008 at 2:10 pm
Lluís:
Mi ne ofendigxis cxar ni havas malsamajn opiniojn.
La rilato inter cxi tiu diskuto kaj Esperanto estas ke sxajne estas hobio de multaj Esperantistoj, rete sercxi artikolojn en kiuj nekonatoj homoj esprimis personajn opiniojn aux pri Esperanto aux pri lingvoj gxenerale kaj, se la opinioj de tiu nekonata homo ne suficxe similas al la opinioj de la leganto - tio estas, precipe se iu kritikis Esperanton aux similan aferon - la Esperantistoj tuj iras al siaj preferataj Yahoo-grupoj kaj diras al siaj amikoj, “Ni reagu!”
Post kelkaj horoj, iu kompatindulo kontrolas sian blogon kaj ekscias ke li havas dekojn da novaj komentoj. La enhavo de tiuj komentoj ofte estas ke la verkisto lernu Esperanton (ecx se tiu jam parolas Esperanton, nur elektas blogi nacialingve), aux ke la verkisto legu iujn librojn aux retpagxarojn kiuj sxangxos sian opinion… - mallonge, la komentoj estas propagandaj.
Aparte kolerigas min, ke tre ofte la komentantoj tute miskomprenis la artikolon, kaj nur malofte tiuj homoj legas aliajn artikolojn de la blogo antaux ol ili skribas komentojn. Do, la Esperantistoj scias *nenion* pri la homo, kiun ili efektive atakas; ili scias nenion pri la veraj opinioj aux spertoj de tiu homo.
Malgraux tio, ili cxiam devas doni konsilon, kiun la posedanto de la blogo certe ne volas. Ekzemple vi diris al mi, ke mi legu librojn kiuj temas pri indianaj aux afrikaj lingvoj, kvankam vi ne kapablas scii, cxu mi jam legis tiajn librojn. Alia homo konsilas ke mi legu pri la kimra lingvo, kvankam fakte mia patro parolas tiun lingvon, do mi kredas ke mi jam estas suficxe bone informita. Simila situacio okazis cxe mia blogo antaux nelonge, kiam iu miskomprenis sxercon mian kaj decidis ke mi malamas germanojn. Se tiu Esperantisto legintus aliajn pagxojn de mia blogo antaux ol komenti, li sciintus ke mi jam kreis alian retpagxaron kiu celas klarigi al britoj, kial ili ne malamu germanojn.
Se vi volas legi tiun diskuton, trovigxas cxi tie http://radioclare.com/2008/06/el-la-vivoj-de-esperantistoj/
September 18th, 2008 at 2:44 pm
Mi pensas ke ne nur pro tio ke homo parolas la kimran, tiu konscias pri la pensaj avantaĝoj koni tiun lingvon. Tial al mi ne tre valoras via opinio pri la kimra, ĉar vi konas (eĉ se bonege) kelkaj parolantojn. Eble via patro tute ne okupiĝas pri lingvostudado kaj homa abstraktado. Mi mem ne konas speciale avantaĝojn de la kataluna *ĉar* mi ne konscie lernis ĝin.
Mi pardonpetas, se miaj konsiloj lerni librojn ofendis vin. Mi ne imagis, ke mi bezonas skribi “legu, se vi ne legis antaŭe, iujn librojn montrantajn eksterordinaron de afrikaj lingvoj, kaj klopodu apliki tion eksterordinaran por vastigi vian konsideron, kiu nun ne ŝajnas al mi sufiĉe vasta.”. Mi volis ŝpari vortojn.
Mi klarigis mian pozicion: “ne ŝajnas al vi via konsidero sufiĉe vasta”, kaj mi ne atendas ke vi ofendiĝu; se vi konsideras pli vaste, vi sukcesos ekspliki al mi miajn erarojn.
Ankaŭ mi bedaŭras, aldone, ke kelkaj esperantistoj respondis per tiom senutilaj kaj ĝenaj komentoj. Mi transdonis tiun ĉi ligon al la dissendolisto de KEA (Kataluna Esperanto Asocio), ĉar ĝuste tiam ni tie longe diskutis pri agado por lingva ekologio, lingvaj rajtoj kaj simile. Tiun liston legas multaj homoj, kaj eble mi devis sendi tion nur al tiuj, kiujn mi opinias kontribuaj.
Amike,
Lluís.
September 19th, 2008 at 12:16 am
Bone, ĉiuj restas amikoj
Mi ĵus revenis el la laborejo kaj respondos al la antaŭaj komentoj.
Lluís: Mi dubas, ĉu mi povos respondi al viaj ĉi-vespere, pro tio, ke via kontribuo estas iom ampleksa. Mi preferas kontraŭi la pli etajn, kaj poste koncentriĝi pri longaj afiŝoj.
Do, por komenci:
Istvan:
Unue mi gratulas vin pro via kapableco en la angla. Mi imagas, ke necesis multe da laboro kaj tempo gajni nivelon vian.
Mi dubas, ke mamutoj timis pri venonta tago kiam ne plu vivos mamutoj
Alie, mi ne povas kontraŭi ĉi tiun punkton, ĉar ĝi venkas sin, laŭ mia takso.
Fakte, tiu maniero paroli pri ‘murdo’ malfaciligis la legadon por mi, ĉar ŝajnis multe tro dramigita. Mi parolis pri natura forpaso de lingvoj, pri elekto kaj prefero paroli alian.
Sendube ni ĉiuj interkonsentas, ke truddevigo de iu sur alia estas malbona kaj malaprobinda. Mi konsentus kun vi, ke meritas kondamnon tiu, kiu devigas aliajn fari ion kontraŭ sia volo, komprenita forĵeti ties lingvon. Kontraŭe, tamen, mi aplikas tion ankaŭ al tiuj, kiuj devigus parolanton de mortanta lingvo daŭre paroli ĝin, se tio okazas ĉar la savunto de la lingvo kredas, ke li scias pli bone ol la parolanto tio, kio estas bona por li.
Perfekte
Tio estas la ĝusta sinteno laŭ mi, kaj spegulas la mian.
Renato:
Atendu! Mi intence ne tajpis ‘nur’!
Grava parto de mia doktoriĝa propono estas, ke formadon de konceptoj influas lingvistikaj aspektoj, kaj mi esploras je kiu grado sintenoj naciaj kaj realaĵoj gubiernaj kaj ekonomioj estas rezulto de tiuj lingvistikaĵoj.
Kaj mi jam scias, ke lingvo estas parto de onia kulturo, kaj similaj argumentoj.
Avresti potuto scegliere un pìu bel esempio di una persona chi ha questa opinione, non? Ho gìa commenciato ad imparare lingue straniere solamente per evitare che altri debbano parlare la mia con me.
Infatte questo è una raggione perché ho scelto l’Esperanto: perché non è possibile, che io impara la lingua di tutti gli altri.
[Vi povintus elekti pli bonan ekzemplon de homo kiu tiun opinion havas, ĉu ne? Mi jam komencis lerni fremdajn lingvojn nur por eviti, ke aliaj devos alparoli min en la mia, kiam ili parolas kun mi.
Fakte tio estas kialo, pro tio mi elektis lerni Esperanto: ĉar ne eblas, ke mi lernos la lingvojn de ĉiuj aliaj.]
Ha. Ne
Mi preferas, ke iu ne havu lingvan avantaĝon sur alia 
Cindy:
Ĉu? “Ne eblas citi unuopan klarigon por tiu malkreskiĝo [de parolataj lingvoj]; tro da faktoroj implikiĝas, kiuj diverse kombinas en diversaj regionaj situacioj.”
["It is not possible to come up with a single explanation for this decline in the number of languages spoken]; there are too many factors involved, variously combining in different regional situations.”]
Kies opinio tiu estas? Fakte, ne de kontraŭulo, sed de David Crystal mem, sur paĝo 70 de la libro.
Kaj li ne estas la sola. Lia kunlaboranto Nancy Dorian skribis en 1981, “La serĉado por unuopa kaŭzo kiu neeviteble kondukas al lingvomortigo estas senespera.”
["The search for a single cause which inevitably leads to language death is futile."]
Mi emas doni pli da graveco al ilia opinio, ol al la via.
Ĉu vere?
Mia patro naskis en Kimrio de kimra-parolanta patro. Mia patro ne parolas la kimran, ĉar li neniam lernis ĝin. Ŝajnas al mi, ke la unua persono pri kiu mi pensis jam kontraŭas vian opinion, prezentita kiel fakto.
Kaj, denove … li ne estas la sola. Mi loĝas en Leicester, kie pli ol kvarono de la loĝantaro origine venas de Hindujo. (Fonto) Mi konas multe, inkluzive mia ĉefo kaj aliaj kunlaborantoj, kiu iurispekte volonte perdis iun parton de lia tradicia identeco. Ekzemple, mia ĉefo ne surportas turbanon, tondas al si la hararon, portas okcidentajn vestaĵojn, parolas la anglan kun sia edzino (kvankam ŝi ankaŭ venas el la sama fonto, kaj ilia geedziĝo estas tradicie aranĝita pere de la gepatroj). Mi ne troegas, kiam mi diras, ke mi konas persone dekojn da esceptoj al via regulo (denove, prezentita absolute kaj kiel fakto).
Jorge:
Estas facile komprenebla.
1) Ĉar mi ne serĉis debaton. Tiu afiŝo estintos recenzo de la libro. Tamen, mi ne ĝuis ĝin, kaj la kialo estas, ke mi ne konsentis kun la enhavo, kun la baza ideo: Ke absolute ĉiam nepras savi lingvon.
2) Mi suspektas, ke Profesoro Crystal vomus pro la tedeco de tiu debato, kiun li plejeble jam travivis mulfoje. Mi imagas, ke alveno de iu kiel mi kaj kiu volas debati la temon estas por li, kiam Espervangelisto (aŭ homo kiu kontraŭas Esperanton aŭ eĉ elbuŝas, ke “ĉiuj parolas la anglan do mi ne bezonas lerni lingvojn”) volas debati kun mi. Mi jam spertis tiajn tedajn konversaciojn plurfojojn, kaj estus tre feliĉaj neniam plu revidi ilin.
Pro tio, mi ne deziras ĉagreni la profesoron, eĉ se mi havus deziron debati.
Lluís:
Mi bedaŭras, sed mi ne havas tempon trakti viajn komentojn kaj demandojn. Mi povos trovi iom da tempo post la laboro morgaŭ, sed dependas, ĉar mi zorgos pri mia nevo tiam. Semajnfine mi devas labori, kaj Radio kaj mi ĉeestos geedziĝan feston vespere, do se vi ne vidos min, ne temos pri forflugo
Bonan nokton al ĉiuj,
Tim
September 19th, 2008 at 7:38 pm
Mi klopodos ankoraux pli klarigi mian sintenon, almenaux resume. Mi esperas ke tio faciligos vian taskon respondi! Sxajne mi trovas pli da tempo ol vi por tiu cxi temo. Min interesas gxi tre!
Mi pensas ke ni ne tre bone kapablas analizi, kiujn novajn vidpunktojn donos al ni fremdaj lingvoj - ju pli fremdaj, des pli bone, kvankam mi taksas cxiujn valoraj. De kelkaj indianaj lingvoj mi lernis tre multon; mi lernis fundamente malsimilajn pensmanierojn, tra la verkoj de Whorf, kiujn mi tute ne povis imagi antauxe. Mi sentas ke mi havis tute limigitan monbildon, kaj mi tre dankas, ke tiu informo alvenis al mi. Eble kelkaj tiuj lingvoj, analizitaj de Whorf, jam malaperis.
Mi ne opinias iujn lingvojn pli evoluigitajn ol aliajn - cxiu bone utilis por vivi gxis tute antaux ne longe. Cxu de tribo, cxu de urbano. Do mi pensas ke angloj, katalunoj aux hispanoj ne meritas plian disvastigxon de ties lingvo, ol de aliaj lingvoj. Mi pensas ke suficxas la homoj por teni vivajn suficxe da parolantoj de cxiu lingvo.
Mi opinias la plurlingvan edukon de infanoj tre tre favora por ili; mi legis en kelkaj komentoj, kvazaux iam gepatroj elektas instrui cxu tiun cxu la alian. Mi konas neniun avantagxon de ne instrui al infano lingvon. Ju pli da lingvoj, des pli da komunikeblo kaj vastopova pensmaniero.
Vi ne favoras ajnan trudon al homoj, ekzemple pri cxesado paroli lingvon. Vi pensas ke cxiu bone scias, kion tiu bezonas. Mi ne konsentas kun tio. Mi tuj pensas pri knabo, kiu sxatas vundigi aux gxeni homojn. Mi ne favoros lin, malgraux tio ke li volas gxeni. Mi opinios lin erara.
Do, pri homo kiu pripensas ne paroli lingvon, mi klopodos konvinki lin de la malo. Mi entrudigxos nepre, cxar al mi gravas la plua uzo de ajna lingvo. Mi vere opinias, ke homoj povas lerni plurajn lingvojn, kaj neniam necesas rezigni pri lernado aux instruado, speciale je infana agxo.
Se vi konsideras mian volon konvinki “trudo”, do vi povas konsideri ajnan alian konvinkajxon trudo (monvolo, k.s.).
Mi opinias ke ekonomiajxojn (enspezi monon, trovi laboron, …), edukon, k.s. determinas ne justaj elementoj: denaska malsimila povo aux monkapablo, mensogoj, premoj (mi opinias la bezonon de mono premo, ekzemple), … Kaj mi bedauxras ke tiaj maljustajxoj influas al ne plua parolado de lingvoj.
Mi apenaux uzos la komputilon semajnfine, do gxis lundo! Dankon pro la diskuto, pri kiu mi atendas pluan partoprenon vian! Mi ne cxiam trovas opiniojn tiom fremdajn!
September 23rd, 2008 at 9:41 pm
Pardonon pro la prokrasto. Kvankam mi nun estas hejme, raporto farotas
Lluís: Se utilos al vi, eblas montri citaĵojn per uzo de la kodo ‘blockquote’ ĉe ambaŭ flankoj de la teksto: < blockquote>teksto< /blockquote>.
Do, unue mi klarigos, ke mi neniel estas malamiko de lingvoj, aŭ kontraŭulo de plurlingveco. Lingvoj ja estas miaj ĉefaj hobio kaj intereso, kaj mi bedaŭras, ke mi elektis fakstudi ekonomion anstataŭ ol koncentriĝi pri lingvoj.
Vi menciis en via unua komento, ke mi nur parolas hindeŭropajn lingvojn, kaj al tio eble ŝuldas tio, ke mi ne verŝajne taksas lingvojn tiel altaj kiel vi. Kvankam estas vere, ke mi parolas lingvojn kiuj devenas el nur tiu familio, mi tamen konas aliajn. Mi faris etan kurson pri la korea antaŭ iom da tempo, kiam mi intencis translokiĝi tien, kaj antaŭ kelkaj tagoj aĉetis libron pri la japana, ĉar faka esplorado sugestas, ke ĝi estas la plej malfacile lernebla lingvo por angla-parolantoj, do mi volas meti min en la situacion de japana kiun oni devigas lerni la anglan.
Krom tio, mi ankaŭ posedas plurajn librojn teme de lingvistiko kaj lingvoj, kaj kiuj pritraktas la koncepton de lingveco, prefere ol nur unu lingvon. Menciita supre estis la Enciklopedio De Lingvoj fare de David Crystal, kiun mi tralegis, kaj per kiu, mi lernis pri aliaj pensmanieroj pere de lingvo. Plie, mi aĉetos duan kopion morgaŭ, por ke, mi havu unu en la domo kaj duan en la laborejo
Do, ne miskredu, ke mi estas plia anglo, kiu malscias pri lingvoj, kaj kiu elbuŝas ĉiam “Ĉiuj parolas la anglan”. Tio ne povas esti pli longe for de la vero.
Tamen mi loĝas en la vera mondo, kaj mi dankemas, ke, plejparte, mi kaj aliaj estas majstroj de nia propra sorto. Miakaze, ekzemplo temas pri la fakto, ke neniu malpermesas al mi lerni iu ajn lingvon kiun mi deziras lerni. Eĉ se miaj najbaroj taksas mian lernadon de artefarita lingvo senvalora aŭ malŝparo da tempo, mi tamen daŭre havas la eblecon paroli ĝin.
Mi simile respektas la rajton de aliaj esti majstroj de sia propra destino, kaj paroli kiel ili volas, eĉ se tiu elekto signifas, ke ili forĵetas aliajn lingvojn.
Ne, tio ne estas vera. Mi preferas ne uzi absolutajn principojn, ĉar kutime troviĝas esceptoj en tiu pozicio. Rimarku mian respondon al la mallerta afiŝo de Cindy: Ŝi parolis absolute; necesis nur unu minuto por rubujigi ŝian kontribuon.
Pli ĝuste estas, ke mi ne favoras trudon al homoj fari ion, kiam ilia elekto ne faros malbonon al aliaj.
Do, mi tute subtenas trudojn kiu malpermesis al iu dolori aliajn. Ekzemple, mi ŝatas drinki kaj mi posedas belan aŭton. Tamen, eĉ se mi ege deziras veturi min hejmen post drinkumado, estas ĝuste, ke la leĝo ne rajtas al mi agi laŭ miaj propraj deziroj, ĉar tiuj minacas la sekurecon de aliaj.
Via respondo, mi opinias, estos, ke permesi lingvon forpasi povus esti danĝere al la homaro, ĉar kun ĝi ankaŭ eble adiaŭas nekonataĵoj. Jes, mi konsentas, ke tio eblas, sed miajokule tio ne donas al ni la rajton trudi al aliaj uzi la lingvon. Oni povus kontraŭargumenti, ke permesi al vi (aŭ al Radio, aŭ al mia drinkejestro) labori kiel komputikisto (aŭ kontisto, aŭ drinkejestro) signifas, ke vi ne laboros kiel primedika esploristo. Se tion vi ĉiuj farus, eblus, ke vi malkovrus remedion kontraŭkanceran, bonaĵon por la tuta homaro. Tamen neniu serioze sugestas, ke oni devigu vin (kaj iun ajn) labori tiel por *eble* plibonigi la vivojn de homoj.
Por mi estas simile kun lingvoj, escepte ke iu ajn malkovro interesos tre malmulte da homoj, malkiel malkovro de iu sanplibonigilo. Jes, bonus por homoj kiel vi kaj mi, ke surlistiĝus nova pensmaniero kiun indikis al ni iu nekonata lingvo, sed tio tute ne pravigas al mi, ke ni trudu al aliaj gardi lingvon kontraŭ sia volo.
Temas pri ciferoj. La ciferon “98%” mi ne eltenis el la aero: Ĝi estas citaĵo de la biologia kaj zoologia verkaroj.
Rapida serĉo per Guglo montras al mi, ke ekzistas 900.000 konataj specoj de insektoj. Tiuj 900.000 insektoj plus aliaj bestospecoj reprezentas nur 2% de la vivantaro de la historio de la mondo, do jam forpasis almenaŭ 45 milionoj da specoj. Mi kapablus nomi eĉ ne procenton de procento de ili. Ĉu vi komprenas nun kial mi diris, ke mi ne rimarkas ilian mankon?
Simile kun lingvoj. Sendube, jam formortis miloj, sed mi ne povus doni nomojn al la plejparto. Mi ne vidas kialon bedaŭri la forpason de la nekonata, aparte kiam la malpraavoj de tiuj parolintoj havas sian propran lingvon.
Bone, mi jam pasigis multe pli da tempo ol mi intencis, do mi adiaŭas nun. Mi trovos iom da tempo fini la respondon, sed ne promesas, ke ĝi okazos baldaŭ, ĉar mi havas renkonton Esperantan en alia urbo morgaŭ vespere. Eble jaŭde
September 24th, 2008 at 6:57 pm
Mi jam ekpensis, ke ni havas problemon pri terminoj.
Mi diras, ke mi bedauxras, ke lingvoj malaperas. Vi diras ke vi ne rimarkas tion.
Ankaux mi plejparte ne rimarkas. Mi rimarkas cxefe tiujn, cxirkaux mi. Kaj mi bedauxras ne maltrankvile; mi preferus, ke tiuj lingvoj ne malaperu, malgraux tio ke mi eble dum mia vivo nenion eble scios pri tiuj malaperuntaj lingvo. Tamen, mi bedauxras ke la homaro sxajne neniel povos pli esplori tiujn malaperintajn lingvojn.
Mi sentas similan nemaltrankvilan bedauxron pri malaperintaj bestoj, pro similaj kialoj.
Mi opinias ke sukcesa studo de tiuj lingvoj aux bestoj povus helpi al la homaro (ne nepre helpos, sed eble jes). Kiam tiuj bestoj aux lingvoj malaperas, tiun eblecon ni jam ne povas konsideri plu.
Mi gxenerale bedauxras pri tio, ke niaj cirkonstancoj malpermesas al multaj homoj okupigxi suficxe pri bono por la homaro, per studoj kaj esploroj pri sano, felicxo, ingxenierado, fiziko, matematiko,. Do mi ne pretas trudi lingvouzon al tiu, kiu por elvivi decidis ne atenti iun lingvon de siaj prauloj. Mi klopodos iom labori por sxangxi tiujn cirkonstancojn, al kiuj cxiuj ni kontribuas; iagrade, kaj laux miaj kapabloj kaj interesoj. Mi ne klopodos savadi malaperantajn insektojn, sed klopodos eduki cxirkaux mi homojn *almenaux* aprezi diversecon, kaj eduki por atingi pli bonajn cirkonstancojn por cxiuj.
Cxu laux tiuj vortoj, ni jam konsentas?
October 6th, 2008 at 10:36 pm
[...] that encompass a lot more than a mere review, much the same as the approach I took on my post about Language Death. Fingers crossed that I don’t get spammed to death again this [...]